Chi phí sinh hoạt ở Thanh Oai: những khoản một gia đình phải tính

Chi phí sinh hoạt của một gia đình ở vùng Thanh Oai gồm bảy nhóm chính: nhà ở, ăn uống, đi lại, học hành của con, y tế và bảo hiểm, điện nước và các dịch vụ, và các khoản đóng góp, hiếu hỷ của làng xóm. So với nội thành, nhà ở và ăn uống thường nhẹ hơn, nhưng đi lại và thời gian trên đường lại nặng hơn, còn khoản hiếu hỷ, đóng góp làng thì người ở phố ít khi phải tính.

Bài này không đưa ra con số cụ thể, vì giá cả thay đổi theo thời gian và mức sống mỗi nhà một khác. Thay vào đó, bài đi qua từng nhóm chi phí, chỉ ra yếu tố nào làm khoản đó tăng hay giảm khi sống ở Thanh Oai, và cách một gia đình lập ngân sách thực tế. Các con số minh hoạ, nếu có, đều là ví dụ giả định.

Nhà ở: khoản lớn nhất và biến động nhất

Ở nhà của gia đình. Nhiều người sống ở Thanh Oai là con em trong làng, ở nhà bố mẹ hoặc làm nhà trên đất của gia đình. Khi đó chi phí nhà ở chủ yếu là sửa chữa, bảo dưỡng, và một lần chi lớn khi xây mới. Đây là lý do mức sống ở làng có thể thoải mái dù thu nhập không quá cao.

Thuê nhà. Tiền thuê phụ thuộc loại nhà, vị trí so với trục chính và độ gần Hà Đông. Nhà trong làng xa đường lớn thường rẻ hơn nhà mặt đường, căn hộ khu đô thị tính thêm phí quản lý. Khi so sánh, cộng cả các khoản đi kèm như phí gửi xe, điện nước theo giá chủ nhà.

Mua đất, xây nhà. Khoản chi một lần lớn nhất đời của nhiều gia đình. Ngoài tiền đất, cần tính thuế, phí sang tên, chi phí tôn nền nếu đất trũng, móng nếu nền yếu, kéo điện nước. Nhiều gia đình phải vay; khi đó tiền trả nợ hằng tháng trở thành một phần chi phí sinh hoạt trong nhiều năm.

Ăn uống: nhẹ hơn nhờ chợ quê và vườn nhà

Chi phí ăn uống ở Thanh Oai thường thấp hơn nội thành nhờ ba yếu tố. Thứ nhất, chợ làng bán hàng của người trong vùng, ít qua trung gian. Thứ hai, nhiều nhà có vườn, ao, ruộng hoặc người thân có, rau và gạo nhiều khi không phải mua. Thứ ba, ít thói quen ăn ngoài hằng ngày như ở phố, bữa cơm nhà là chính.

Tuy vậy, nếu cả hai vợ chồng đi làm xa, khoản ăn uống có thể tăng lên vì ăn sáng, ăn trưa ở chỗ làm, có hôm về muộn phải mua đồ ăn sẵn. Với những gia đình này, phần tiết kiệm từ chợ quê bị bù lại bởi chi phí ăn ngoài trên đường.

Mùa vụ cũng ảnh hưởng. Rau vụ đông dồi dào thì rẻ; sau những trận mưa lớn, ruộng rau bị ngập, giá rau có thể tăng mạnh trong vài tuần. Nhà có vườn nhỏ trồng vài luống rau thơm, rau ăn lá giảm được phần biến động này, lại có rau sạch hơn. Gạo cũng vậy: nhà còn ruộng hoặc có người thân cấy lúa thì gần như không phải mua gạo cả năm.

Đi lại: khoản thường bị đánh giá thấp

Người mới chuyển về Thanh Oai hay tính tiền nhà rẻ hơn mà quên tính tiền đi lại. Một người đi làm ở Hà Đông hoặc nội thành mỗi ngày phải chi cho xăng xe, gửi xe ở chỗ làm, bảo dưỡng xe thường xuyên hơn, thay lốp, phanh, dầu nhớt. Nếu đi ô tô, thêm phí đỗ xe, phí bảo dưỡng, khấu hao xe, và đôi khi phí đỗ ở nội thành khá cao.

Khoản thứ hai là thời gian. Ví dụ giả định: một người mất thêm một tiếng rưỡi mỗi ngày trên đường so với khi ở nội thành, sau một tháng hai mươi hai ngày làm việc là hơn ba mươi giờ. Thời gian này không hiện trên hoá đơn, nhưng nó lấy đi giờ nghỉ, giờ với gia đình, giờ học thêm, và có khi buộc gia đình phải thuê người trông con, đón con.

Cách giảm khoản này là làm việc từ xa vài ngày, đi chung xe, chọn nơi ở gần trục chính, hoặc gom việc lên phố vào một chuyến. Với gia đình chỉ có một người đi làm xa, khoản đi lại thường chấp nhận được; hai người cùng đi xa hai hướng khác nhau thì cần tính kỹ hơn.

Bảng tự kiểm ngân sách hằng tháng

Bảng dưới đây không có số tiền, chỉ có các khoản và câu hỏi giúp gia đình ước tính. Điền con số của nhà mình vào cột cuối khi lập kế hoạch.

Sau hai ba tháng ghi chép, hầu hết gia đình sẽ thấy rõ khoản nào đang chiếm nhiều nhất. Đó là chỗ để bắt đầu điều chỉnh, thay vì cắt giảm đều tay mọi thứ.

Học hành và y tế: hai khoản khó đoán

Học hành của con là khoản biến động lớn giữa các gia đình. Con học trường công lập gần nhà thì chi phí chủ yếu là các khoản thu theo quy định, đồng phục, sách vở, bán trú nếu có. Học thêm ở làng thường không quá nặng. Nhưng nếu gia đình chọn trường tư thục, trường có chương trình tăng cường ở phía Hà Đông hoặc nội thành, khoản học phí cộng với đưa đón có thể trở thành một trong những khoản lớn nhất của ngân sách.

Thời điểm đầu năm học là lúc chi phí dồn lại: đồng phục mới, sách giáo khoa, đồ dùng, các khoản thu đầu năm. Nếu có hai con cùng đi học, gia đình nên để dành từ mùa hè. Lớp học kỹ năng như bơi, ngoại ngữ, năng khiếu thường phải lên Hà Đông, kéo theo cả chi phí đi lại.

Y tế là khoản khó đoán thứ hai. Bảo hiểm y tế đóng đều cho cả nhà là cách giảm rủi ro chính. Nhưng khi phải lên bệnh viện tuyến trên, ngoài phần bảo hiểm chi trả còn có chi phí đi lại, ăn uống, người nhà nghỉ việc đi cùng, một số dịch vụ ngoài danh mục. Với gia đình có người già, người bệnh mạn tính, nên dự trù một khoản riêng cho các chuyến tái khám định kỳ.

Điện, nước và các khoản theo mùa

Hoá đơn điện ở vùng Thanh Oai dao động mạnh theo mùa. Mùa hè nóng, điều hoà, quạt chạy nhiều, tiền điện thường cao nhất trong năm. Mùa xuân nồm ẩm, nhiều nhà dùng máy hút ẩm, máy sấy quần áo, cũng làm hoá đơn tăng. Nhà dùng giếng khoan có thêm tiền điện bơm nước và chi phí thay vật liệu lọc định kỳ.

Nước máy tính theo đồng hồ, giá theo bậc của đơn vị cấp nước. Ở khu chưa có nước máy, chi phí nước gồm khoan giếng ban đầu, bơm, lọc, và kiểm tra chất lượng nước. Internet, truyền hình tính theo gói của nhà mạng. Rác thải sinh hoạt thường thu phí theo hộ hoặc theo người qua thôn.

Một khoản theo mùa khác là sửa chữa nhà sau mùa mưa: chống thấm, sơn lại tường bị ẩm mốc, thông cống rãnh, sửa mái. Nhà ở vùng trũng nên dành một khoản dự phòng nhỏ mỗi năm cho việc này, thay vì để dồn lại thành một lần sửa lớn.

Đóng góp làng xóm và hiếu hỷ: khoản riêng của đời sống làng

Khác với nội thành, ở làng có những khoản chi gắn với cộng đồng: đóng góp xây dựng đường làng, tu sửa đình chùa, quỹ khuyến học, quỹ người cao tuổi, các khoản ủng hộ theo phong trào. Mức đóng thường do thôn bàn bạc, có khoản tự nguyện, có khoản theo hộ. Người mới đến nên hỏi trưởng thôn, hàng xóm để biết những khoản nào hộ mình cần tham gia.

Hiếu hỷ là khoản lớn hơn nhiều người nghĩ. Đám cưới, đám tang, mừng thọ, mừng nhà mới, đầy tháng trong họ hàng, xóm giềng, đồng nghiệp đều cần có mặt và có phong bì. Vào mùa cưới cuối năm, có tháng một gia đình đi nhiều đám liền. Đây là phần của đời sống làng, là cách duy trì quan hệ, nên tốt nhất là đưa vào ngân sách như một khoản cố định hằng tháng.

Ngoài ra là các dịp lễ, Tết: sắm sửa Tết Nguyên đán, giỗ họ, lễ hội làng đầu xuân. Nhiều gia đình có thói quen để riêng một khoản tiết kiệm từ đầu năm cho Tết, giúp tránh cảnh cuối năm vừa nhiều đám cưới, vừa sắm Tết, vừa đóng học phí.

Một vài cách chi tiêu khéo khi sống ở Thanh Oai

Tận dụng lợi thế của làng: trồng vài luống rau, nuôi vài con gà nếu có sân, mua gạo trực tiếp của người làm ruộng trong vùng, mua đặc sản tận gốc thay vì mua qua trung gian. Đi chợ theo mùa, mua đồ đang rộ thay vì đồ trái mùa.

Giảm chi phí đi lại bằng cách gom việc: một chuyến lên Hà Đông kết hợp mua sắm, khám bệnh, đưa con đi chơi. Thương lượng với chỗ làm về giờ linh hoạt, làm việc từ xa. Bảo dưỡng xe đúng hạn để tránh hỏng lớn.

Lập quỹ dự phòng cho những khoản bất thường đặc thù của vùng: sửa nhà sau mưa lớn, hiếu hỷ dồn dập mùa cưới, đi viện tuyến trên. Có quỹ này, gia đình không phải vay mượn khi chuyện bất ngờ xảy ra.

Cuối cùng, cẩn trọng với những lời mời góp vốn, chơi họ, mua hàng trả góp lãi cao lan truyền trong xóm. Ở làng, quan hệ thân quen dễ khiến người ta nể nang mà tham gia, đến khi có chuyện thì vừa mất tiền vừa mất tình. Mọi khoản cho vay, góp vốn nên có giấy tờ rõ ràng và chỉ dùng tiền nhàn rỗi.

Câu hỏi thường gặp

Sống ở Thanh Oai có rẻ hơn ở nội thành Hà Nội không?

Nhìn chung nhà ở và ăn uống thường nhẹ hơn, nhưng đi lại tốn hơn nếu đi làm xa, và có thêm khoản đóng góp, hiếu hỷ của làng. Tổng chi tiêu rẻ hơn hay không tùy vào nơi làm việc, loại nhà và lối sống của từng gia đình.

Tiền điện mùa hè ở Thanh Oai có cao không?

Mùa hè là mùa tiền điện cao nhất vì điều hoà, quạt chạy nhiều. Giá điện sinh hoạt tính theo bậc của ngành điện như các nơi khác. Nếu thuê nhà, kiểm xem chủ nhà tính theo giá bậc thang hay một mức giá tự đặt để dự trù đúng.

Các khoản đóng góp của thôn có bắt buộc không?

Có khoản theo quy định như phí thu gom rác, có khoản tự nguyện hoặc do thôn bàn bạc như làm đường, tu sửa đình chùa, quỹ khuyến học. Người mới đến nên hỏi trưởng thôn để biết khoản nào hộ mình cần tham gia và tham gia ở mức phù hợp.

Một gia đình nên dự trù bao nhiêu cho hiếu hỷ mỗi tháng?

Không có con số chung vì phụ thuộc vào số họ hàng, mức độ quan hệ trong làng và nơi làm việc. Cách tốt là ghi chép vài tháng để biết mức trung bình, rồi để riêng một khoản cố định, tránh cảnh mùa cưới cuối năm bị dồn chi.

Có nên mua ô tô khi sống ở Thanh Oai không?

Nên tính tổng chi phí: tiền mua hoặc trả góp, bảo dưỡng, bảo hiểm, xăng, phí đỗ ở chỗ làm và nội thành. Ô tô tiện khi đi cả nhà, trời mưa, đi viện. Nếu chỉ một người đi làm mà chỗ làm khó đỗ xe, xe máy kèm xe buýt có thể kinh tế hơn.

Có cách nào giảm chi phí đi lại khi sống ở làng không?

Có thể làm việc từ xa vài ngày mỗi tuần, đi chung xe với đồng nghiệp, chọn nơi ở gần trục chính, gom việc lên phố vào một chuyến. Bảo dưỡng xe định kỳ cũng giúp giảm hỏng hóc lớn tốn kém.