Xe máy là cách đi hợp nhất để về các làng ở vùng Thanh Oai cũ. Đường trục như quốc lộ 21B đưa bạn tới gần, còn đoạn cuối vào làng thường là đường bê tông hẹp, đường đê ven sông, ngõ xóm quanh co, nơi ô tô khó xoay xở nhưng xe máy đi thoải mái.
Bài này đi qua bốn làng người ngoài hay tìm đến nhất, mỗi làng ở một phía của vùng: Cự Đà ven sông Nhuệ ở phía bắc, làng Chuông gần Kim Bài ở giữa, Bối Khê ở phía đông, Ước Lễ ở phía nam. Với mỗi làng, bài mô tả hướng vào, kiểu đường bạn sẽ gặp và chỗ nên để xe. Sau đó là những kinh nghiệm chung khi chạy xe máy trên đường làng vùng đồng trũng.
Bài không nêu số cây số hay số phút, vì những con số đó phụ thuộc bạn xuất phát từ đâu. Ứng dụng bản đồ làm tốt việc tính quãng đường; phần bản đồ không cho bạn biết là đường hẹp thế nào, chỗ nào nên dừng, và ứng xử ra sao khi đi vào không gian sống của người làng.
Làng cổ Cự Đà: vào từ phía bắc, ven sông Nhuệ
Cự Đà là một thôn của xã Cự Khê cũ, nay thuộc xã Bình Minh, nằm sát bờ sông Nhuệ ở phía bắc vùng. Từ nội thành, lối hợp lý thường là đi qua Hà Đông xuống phía khu đô thị Thanh Hà rồi vào vùng Cự Khê, thay vì ra quốc lộ 21B. Đoạn cuối là đường ven sông và đường làng, có chỗ khá hẹp.
Làng cổ có nhiều ngõ nhỏ lát gạch hoặc bê tông, nhà cũ san sát, nhiều ngõ chỉ vừa một xe máy. Vào sâu trong ngõ bằng xe máy vừa khó quay đầu vừa làm phiền người đang sống ở đó. Cách tốt là để xe ở khu vực rộng gần đầu làng, gần đình hoặc chỗ có người trông xe, rồi đi bộ khám phá. Hỏi người bán hàng nước hay người trông xe xem chỗ nào được để xe; ngày thường thường không khó.
Cự Đà làm miến, làm tương; những ngày nắng, sân và lề đường có thể đang phơi miến trên các giàn tre. Đi xe máy qua khu phơi cần chậm, không phóng làm bụi bám vào mẻ miến, không dừng chắn lối người làm đang khiêng giàn. Đường ven sông Nhuệ có đoạn không có lan can, nên buổi tối hoặc trời mưa nên đi chậm và giữ phía trong.
Nếu đi nhóm nhiều xe máy, thống nhất trước điểm tập trung ở đầu làng, vì vào tới ngõ hẹp thì đoàn xe dễ bị tách và khó dừng chờ nhau mà không chắn lối.
Làng Chuông: rẽ từ quốc lộ 21B, gần Kim Bài
Làng Chuông thuộc xã Phương Trung cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, ở giữa vùng và gần Kim Bài. Đây là làng dễ đến nhất trong bốn làng: đi theo quốc lộ 21B tới khu Kim Bài rồi theo đường nhánh vào làng. Biển chỉ dẫn và người hỏi đường đều quen tên làng Chuông, vì nghề nón ở đây có tiếng.
Đường vào làng rộng hơn các ngõ ở Cự Đà, nhưng đông người qua lại, nhất là những ngày chợ Chuông họp phiên. Chợ Chuông là chợ của nghề nón, họp theo phiên; ngày phiên, khu chợ và các đường quanh đó đông người mua bán lá, vành, nón từ sáng sớm. Nếu bạn đến đúng ngày phiên, để xe ở chỗ có người trông ngoài khu chợ rồi đi bộ vào, đừng cố chạy xe len qua lối chợ.
Trong làng, nhiều nhà làm nón ngay ở hiên hoặc trong nhà. Nếu muốn ghé xem, dừng xe gọn sát tường, tắt máy rồi mới chào hỏi; đừng đỗ xe chắn trước cửa nhà người khác. Đi xe máy trong làng giữ tốc độ đi bộ nhanh là vừa, vì trẻ con và người già hay ra đường bất chợt.
Làng Bối Khê: phía đông, hai lối vào
Bối Khê thuộc xã Tam Hưng cũ, nay là xã Tam Hưng, ở phía đông vùng, hướng về sông Nhuệ. Làng nổi tiếng với chùa Bối Khê và là quê của trạng nguyên Nguyễn Trực. Có hai cách vào: từ quốc lộ 21B rẽ sang phía đông theo đường liên xã, hoặc từ phía Thường Tín cũ đi qua sông Nhuệ sang. Người từ nội thành đi qua Hà Đông thường dùng cách thứ nhất; người ở phía nam thành phố có thể thấy cách thứ hai tiện hơn.
Đường liên xã sang phía đông chạy qua đồng ruộng, khá thoáng, nhưng có nhiều ngã ba nhỏ giữa đồng mà không phải ngã nào cũng có biển. Đây là đoạn dễ đi lạc nhất. Nên dừng hẳn bên lề an toàn để xem bản đồ ở các ngã ba thay vì vừa đi vừa xem, và hỏi người đi đồng khi không chắc.
Tới chùa Bối Khê, sân chùa và khu quanh chùa có chỗ để xe cho khách đến lễ, tham quan. Ngày rằm, mùng một hay ngày lễ hội, khách đông hơn; để xe theo hướng dẫn của người trông coi. Ăn mặc kín đáo, tắt máy xe trước khi vào khu vực sân chùa là phép lịch sự tối thiểu.
Làng Ước Lễ: xuôi quốc lộ 21B về phía nam
Ước Lễ là làng của xã Tân Ước cũ, nay thuộc xã Dân Hòa, ở phía nam vùng. Làng nổi tiếng với nghề giò chả và cổng làng cổ. Đường đi là theo quốc lộ 21B qua Kim Bài, tiếp tục xuôi về phía nam rồi rẽ vào. Đoạn quốc lộ phía nam Kim Bài thưa nhà, đường thẳng, xe tải và xe khách chạy khá nhanh, nên giữ làn bên phải và chú ý chỗ rẽ trái vào làng.
Vào làng, đường chính đủ rộng cho xe máy và ô tô nhỏ, các ngõ nhánh hẹp hơn. Khu vực cổng làng là nơi khách hay dừng chụp ảnh; dừng xe sát lề, không đứng giữa lối đi vì cổng làng vẫn là lối đi lại hằng ngày của người dân, xe chở hàng ra vào liên tục.
Nếu bạn ghé mua giò chả, hỏi cơ sở chỗ để xe trước khi vào, vì nhiều nhà làm hàng ngay trong sân, không có chỗ trống. Mua hàng tươi rồi chạy xe về nội thành, nên có túi giữ lạnh nếu đường về dài hoặc trời nắng.
Làng Bình Đà và các làng phía bắc gần quốc lộ
Bình Đà thuộc xã Bình Minh cũ, nay vẫn mang tên xã Bình Minh, nằm ở phía bắc vùng, không xa quốc lộ 21B. Làng được biết tới với đình Bình Đà thờ Lạc Long Quân theo truyền thuyết của làng, với nghề làm pháo một thời và sau này là nghề làm hàng điện dân dụng. Từ Hà Đông đi theo quốc lộ 21B xuống, bạn rẽ vào làng trước khi tới Kim Bài, nên Bình Đà thường là điểm dừng đầu tiên của người đi từ nội thành.
Đường vào Bình Đà có đoạn đông xe chở hàng, vì làng có nhiều xưởng nhỏ làm hàng điện, nhập nguyên liệu và giao hàng thường xuyên. Xe tải nhỏ, xe ba gác chở hàng ra vào trong ngõ; người đi xe máy cần nhường và không đỗ chắn trước cửa xưởng. Khu vực quanh đình rộng hơn, là chỗ hợp để dừng xe khi tham quan.
Phía bắc vùng nói chung đang đô thị hoá nhanh: nhà mới xây san sát, khu dân cư mới mọc lên cạnh làng cũ, đường mới mở chưa kịp có tên quen trên bản đồ. Đây là khu vực ứng dụng bản đồ hay chỉ sai nhất, vì đường thay đổi nhanh hơn dữ liệu được cập nhật. Khi thấy đường thực tế khác bản đồ, tin vào biển báo và người địa phương hơn là màn hình.
Nếu đi từ Bình Đà sang Cự Đà, hai làng cùng thuộc xã Bình Minh mới nhưng ở hai phía của vùng phía bắc, bạn có thể đi đường liên thôn sang phía sông Nhuệ. Đường này ngắn hơn quay ra quốc lộ, nhưng có nhiều ngã rẽ; hỏi đường một hai lần là chuyện bình thường.
Kinh nghiệm chung khi chạy xe máy trên đường làng Thanh Oai
Đường bê tông hẹp và mép đường hẫng. Nhiều đường làng, đường ra đồng ở Thanh Oai là đường bê tông vừa đủ hai xe máy tránh nhau, mép đường cao hơn ruộng hoặc mương bên cạnh. Khi tránh xe ngược chiều, giảm tốc và đi chậm lại thay vì lấn ra mép; bánh xe trượt khỏi mép bê tông là cú ngã hay gặp nhất.
Sân phơi trên đường. Mùa gặt, người dân có thể phơi thóc, phơi rơm trên một phần mặt đường; ở làng nghề có khi là phơi miến, phơi lá nón. Đi chậm, tránh cán qua, và nếu buộc phải đi qua thì đi đúng phần đường được chừa lại. Rơm rạ trên đường cũng làm trơn bánh, nhất là khi phanh gấp.
Đường đê. Đường trên đê sông Đáy, đê sông Nhuệ thường cao, gió mạnh, có đoạn không có lan can, hai bên là dốc xuống ruộng hoặc bãi sông. Khi lên xuống đê, chú ý xe từ dốc bên kia lao xuống; khi trời tối hoặc mưa, cân nhắc đi đường trong đồng thay vì đường đê.
Ngõ cụt và ngõ quá hẹp. Ứng dụng bản đồ đôi khi chỉ lối tắt qua ngõ nhỏ không thông, hoặc qua bờ ruộng. Thấy ngõ quá hẹp hay lối đi đất giữa ruộng, dừng lại hỏi người quanh đó trước khi đi tiếp.
Chó trong làng và gia súc. Nhiều nhà nuôi chó thả trong sân, có con chạy ra đường sủa theo xe. Giữ tốc độ đều, không phanh gấp hay đá chân. Ở phía nam vùng thỉnh thoảng còn gặp trâu bò hoặc đàn vịt qua đường; dừng chờ là cách an toàn nhất.
Chuẩn bị trước một ngày chạy xe về làng
Một chuyến xe máy về làng trong ngày không cần chuẩn bị cầu kỳ, nhưng vài thứ dưới đây giúp tránh những phiền phức hay gặp ở vùng ngoại thành.
- Kiểm tra lốp, phanh, đèn và xăng trước khi đi; vào sâu trong làng ít chỗ sửa xe hơn dọc quốc lộ.
- Mang áo mưa, vì mùa hè ở đồng bằng Bắc Bộ hay có mưa rào bất chợt buổi chiều.
- Đội mũ bảo hiểm cài quai đúng cách cả khi chạy đường làng; nhiều tai nạn xảy ra ở tốc độ thấp.
- Lưu bản đồ ngoại tuyến cho khu vực, đề phòng sóng yếu ở vùng ven sông.
- Mang ít tiền lẻ để gửi xe, mua nước, mua hàng ở chợ quê; không phải nơi nào cũng nhận chuyển khoản.
- Lên lịch về trước khi trời tối, nhất là nếu đường về có đoạn đê hoặc đoạn quốc lộ phía nam ít đèn.
Nếu bạn định ghép nhiều làng trong một ngày, sắp theo hướng một chiều (chẳng hạn từ phía nam lên phía bắc rồi về Hà Đông) để không phải chạy đi chạy lại trên quốc lộ 21B.
Câu hỏi thường gặp
Gửi xe máy ở các làng Thanh Oai thế nào?
Ở làng có khách tham quan, thường có chỗ trông xe gần đình, chùa hoặc đầu làng; ngày thường bạn có thể hỏi người bán hàng nước. Không đỗ xe chắn cửa nhà, lối đi hay sân phơi. Ngày phiên chợ, ngày hội làng thì gửi xe ở chỗ có người trông ngoài khu đông người.
Có nên chạy xe máy trên đường đê sông Đáy không?
Đường đê đi được và cảnh đẹp, nhưng có đoạn hẹp, không lan can, gió mạnh, hai bên là dốc. Ban ngày, thời tiết tốt và đi chậm thì không vấn đề; buổi tối hoặc mưa to nên chọn đường trong đồng hoặc quay ra trục chính.
Đi xe máy từ Cự Đà sang làng Chuông có tiện không?
Hai làng ở hai phía của vùng, Cự Đà ở phía bắc ven sông Nhuệ, làng Chuông ở giữa gần Kim Bài. Bạn có thể đi đường liên xã hoặc quay ra quốc lộ 21B rồi xuôi về Kim Bài. Xem bản đồ để chọn, nhưng nhớ quốc lộ dễ đi hơn khi không thuộc đường.
Đường làng ở Thanh Oai có bị ngập khi mưa không?
Vùng Thanh Oai là đồng trũng giữa hai con sông, nên sau mưa lớn một số đoạn đường thấp, đường ra đồng có thể đọng nước. Gặp đoạn ngập không rõ sâu nông, đừng cố đi qua; hỏi người địa phương hoặc tìm lối khác.
Đi xe máy trong làng cần lưu ý gì về ứng xử?
Đi chậm, không bấm còi inh ỏi, tắt máy khi dừng hỏi chuyện, không đỗ chắn cửa và không phóng qua sân phơi. Làng nghề là nơi người ta sống và làm việc, khách lịch sự sẽ được đón tiếp cởi mở hơn nhiều.
Xe máy điện có đi về Thanh Oai được không?
Được, nếu quãng đường khứ hồi nằm trong tầm pin của xe. Hãy tính cả quãng chạy vòng trong làng và khả năng phải đi đường khác khi gặp công trường. Chỗ sạc dọc đường ở vùng ngoại thành không nhiều, nên đừng để pin xuống thấp mới tìm chỗ sạc.