Thanh Oai có địa hình bằng phẳng, đường làng nối nhau như mạng nhện và hai dòng sông Nhuệ, sông Đáy chạy dọc hai phía, nên rất hợp cho những vòng đạp xe hay chạy xe máy cuối tuần không đèo dốc. Cung ven sông Nhuệ qua làng Cự Đà, những đường làng phía Nam qua Bối Khê, Ước Lễ, và các đoạn đê sông Đáy là ba hướng được nhiều người chọn.
Đây không phải cung đường được quy hoạch cho xe đạp: không có làn riêng, không có biển chỉ dẫn du lịch, có đoạn phải đi chung với xe tải chở vật liệu. Phần dưới gợi ý cách ghép cung đường, mùa đẹp, những rủi ro an toàn cần biết và chỗ dừng chân, để bạn tự vẽ vòng đi hợp với sức mình.
Vì sao Thanh Oai hợp cho xe đạp và xe máy
Điều đầu tiên là gần. Từ Hà Đông, chỉ cần đạp một quãng ngắn là đã ra khỏi khu đô thị, vào vùng làng. Người đạp xe ở nội thành có thể đi về trong một buổi sáng mà không cần chở xe bằng ô tô ra ngoại thành như những cung xa hơn.
Điều thứ hai là địa hình. Vùng đồng bằng giữa hai sông gần như không có dốc, chỉ có những đoạn lên xuống đê. Người mới tập đạp đường dài, gia đình đi cùng trẻ lớn, hay nhóm bạn đi xe đạp thường đều có thể theo được nếu chọn quãng đường vừa sức.
Điều thứ ba là cảnh quan thay đổi liên tục. Trong vài cây số, bạn đi qua làng cổ, ngôi đình, cánh đồng, con sông, khu xưởng sản xuất, rồi lại về làng. Sự xen kẽ ấy làm cho quãng đường không đơn điệu, và có rất nhiều chỗ để dừng lại nhìn, uống nước, chụp ảnh.
Ba hướng đi gợi ý
Các hướng dưới đây không phải lộ trình cố định, mà là cụm đường để bạn ghép lại. Nên xem bản đồ vệ tinh trước khi đi để chọn đoạn đường nhựa hay bê tông, tránh đường đất khi trời mưa.
- Ven sông Nhuệ phía Bắc: từ Hà Đông xuống vùng Cự Khê cũ, đi chậm theo đường ven sông qua làng Cự Đà, ngắm dãy nhà cổ quay ra sông, rồi vòng sang Bình Đà. Hợp với buổi sáng ngắn, người mới đạp.
- Đường làng vùng giữa và phía Nam: từ khu Kim Bài đi vào các đường làng qua làng Chuông, xuống phía Bối Khê, sang Ước Lễ, xuyên qua đồng lúa và các cổng làng. Dài hơn, nhiều điểm dừng, hợp với nửa ngày hoặc cả ngày.
- Đê sông Đáy phía Tây: theo các đoạn đê chạy dọc sông Đáy, một bên là bãi sông, một bên là đồng và làng. Gió mạnh, cảnh rộng, hợp với người đã quen đạp đường dài và muốn có cảm giác thoáng.
- Vòng kết hợp: đi ven sông Nhuệ buổi sáng, xuống vùng giữa ăn trưa ở Kim Bài, chiều về theo đường khác. Cần sức khỏe tốt và tính toán thời gian kỹ.
Người đi xe máy có thể đi cả ba hướng trong một ngày, nhưng nên dành thời gian dừng lại thay vì chạy liền mạch. Người đạp xe chỉ nên chọn một hướng mỗi lần, nhất là khi chưa quen đường.
Ven sông Nhuệ: đi chậm qua làng cổ
Cung ven sông Nhuệ qua Cự Đà là đoạn đẹp nhất về mặt kiến trúc. Đường ven sông ở đây không rộng, có đoạn chỉ vừa cho xe máy tránh nhau, hai bên là nhà cổ, cổng ngõ, bến nước. Đây không phải đoạn để đạp nhanh mà để đạp chậm, dừng nhiều. Buổi sáng có xe máy của người làng đi chợ, xe chở phên miến, nên luôn giữ tốc độ thấp, bấm chuông nhẹ khi vượt.
Nước sông Nhuệ đoạn chảy qua vùng ven đô nhiều năm nay bị ô nhiễm, có lúc có mùi, nhất là mùa khô. Đó là thực tế mà người đi cần biết để không ngỡ ngàng; nhiều chương trình cải tạo sông đã và đang được nói tới, nhưng bạn nên tự quan sát hiện trạng khi đến. Mùi sông không làm giảm vẻ đẹp của dãy nhà cổ, nhưng có thể khiến bạn chọn đi buổi sáng sớm khi trời mát.
Trên đoạn này bạn sẽ gặp các sân phơi miến nếu đi vào sáng nắng. Đừng dắt xe băng qua sân phơi, đừng dựng xe dựa vào phên. Bụi từ bánh xe và tiếng xe ồn ào là điều người làm miến không mong muốn nhất. Nếu muốn chụp ảnh, dựng xe ở mép đường, đi bộ lại gần và xin phép như mọi người khách khác. Nhóm đạp xe đông nên chia nhỏ khi dừng, tránh cả đoàn đứng chắn trọn một khúc đường ven sông.
Sau Cự Đà, từ các đường làng bạn có thể đạp sang Bình Đà, nơi có đình làng với sân rộng, chỗ nghỉ chân hợp lý. Đây là vòng ngắn, phù hợp với buổi sáng cuối tuần rồi quay về Hà Đông trước trưa.
Đường làng phía Nam: đồng lúa và cổng làng
Phía Nam vùng Thanh Oai, quanh Tam Hưng, Dân Hòa và các xã cũ lân cận, còn nhiều đồng lúa hơn phía Bắc. Đường làng ở đây phần lớn đã được bê tông hóa, nối các thôn với nhau, đi qua ruộng, qua nghĩa trang làng, qua những ngôi đình nhỏ. Vào mùa lúa con gái hay mùa lúa chín, những đoạn đường xuyên đồng là khung cảnh đáng để đạp chậm.
Các điểm dừng tự nhiên trên hướng này là chùa Bối Khê ở Tam Hưng và cổng làng Ước Lễ ở Tân Ước cũ, nay thuộc xã Dân Hòa. Chùa có sân và bóng cây để nghỉ; cổng làng Ước Lễ là một trong những cổng làng cổ được nhắc đến nhiều ở vùng này, đứng trước cổng là thấy ngay lối vào một làng xưa. Ước Lễ còn nổi tiếng với nghề giò chả, nếu đi xe máy bạn có thể mua mang về.
Đường làng phía Nam có nhiều ngã ba, ngã tư giống nhau, rất dễ đi nhầm. Nên bật định vị, ghi chú trước các điểm mốc, và đừng ngại hỏi người làng. Người dân ở đây quen với khách đạp xe, thường chỉ đường nhiệt tình.
Một vòng buổi sáng cho người mới đạp
Nếu đây là lần đầu bạn đạp xe về Thanh Oai, nên bắt đầu bằng một vòng ngắn, ít đoạn đê, nhiều điểm dừng. Trình tự dưới đây là khung để bạn tự điều chỉnh theo bản đồ.
- Hẹn nhóm ở một điểm phía Hà Đông, kiểm tra phanh, lốp, đèn, nước uống trước khi xuất phát.
- Đạp theo đường nhỏ, tránh các trục chính đông xe, xuống vùng Cự Khê cũ.
- Vào đường ven sông Nhuệ, đi chậm qua làng Cự Đà, dừng ở một khoảng đất rộng để nghỉ và chụp ảnh.
- Từ Cự Đà theo đường làng sang Bình Đà, dừng ở sân đình nghỉ chân, uống nước.
- Quay về Hà Đông theo một đường khác, kết thúc trước khi nắng lên cao.
Vòng này cho bạn làm quen với kiểu đường làng, mật độ xe, cách người địa phương đi lại. Lần sau, khi đã tự tin hơn, bạn có thể nối dài xuống vùng giữa và phía Nam, hoặc thử một đoạn đê sông Đáy.
Với nhóm có trẻ lớn đi xe đạp, nên đặt một người lớn đi đầu và một người lớn đi cuối, thống nhất tín hiệu dừng, rẽ trước khi đi. Đường làng nhiều ngõ cắt ngang, xe máy từ trong ngõ phóng ra là tình huống hay gặp nhất.
An toàn trên đê và đường làng
Xe tải trên đê. Một số đoạn đê là đường vận chuyển vật liệu xây dựng, xe tải chạy khá nhanh và chiếm gần hết mặt đường. Đi sát lề, đi một hàng, và dừng lại nhường khi gặp xe lớn ở đoạn hẹp.
Dốc lên xuống đê. Các dốc từ làng lên đê thường ngắn nhưng gắt, có khi khuất tầm nhìn. Giảm tốc, quan sát hai phía trước khi lên mặt đê, và không lao dốc xuống làng vì có thể có trẻ con, xe máy bất ngờ đi ra.
Mặt đường. Đường làng có đoạn vá, đoạn rải đá, đoạn có rơm rạ phơi mùa gặt. Ngày mưa bánh xe dễ trượt trên lớp bùn mỏng. Lốp xe đạp đường trường rất mỏng nên cân nhắc chọn xe lốp to hơn.
Thời tiết. Đê là nơi gió mạnh và không có bóng mát. Mùa hè dễ say nắng, mùa đông gió lạnh buốt. Mang đủ nước, mũ, áo chống nắng hoặc áo gió theo mùa.
Thiết bị. Mũ bảo hiểm, đèn trước và sau, bộ vá săm hoặc ống bơm nhỏ. Tiệm sửa xe đạp ở vùng làng không dày, xe xịt lốp giữa đồng có thể phải dắt khá xa.
Chọn mùa đi
Cảnh quan trên các cung đường này phụ thuộc nhiều vào mùa vụ và thời tiết. Bảng dưới là tổng hợp chung để bạn chọn thời điểm.
| Thời điểm | Cảnh quan | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đầu xuân | Lúa vừa cấy, hội làng, trời mát | Mưa phùn, đường trơn, làng đông vào ngày hội |
| Cuối xuân, đầu hè | Lúa xanh, rồi vàng dần, vào vụ gặt | Nắng lên nhanh, nên đi thật sớm |
| Giữa hè | Đồng xanh vụ mùa, cây cối tươi | Nắng gắt, mưa rào bất chợt, nước sông lên |
| Mùa thu | Lúa mùa chín, trời trong, gió nhẹ | Thời điểm dễ chịu nhất, cuối tuần đông người đạp |
| Đầu đông | Đồng sau gặt, trời hanh, nắng nhẹ | Gió lạnh trên đê, trời tối sớm |
Lịch gieo cấy và gặt từng năm có thể xê dịch theo thời tiết. Nếu muốn đạp xe qua đồng lúa chín, nên hỏi người quen ở vùng hoặc theo dõi ảnh mới đăng của những người vừa đi để chọn đúng tuần.
Dừng chân, ăn uống và kết thúc vòng đi
Các điểm dừng chân tự nhiên là sân đình, sân chùa, quán nước đầu làng và khu Kim Bài. Sân đình, sân chùa có bóng cây và chỗ ngồi, nhưng là không gian di tích, nên dựng xe gọn, không ăn uống bày bừa, không để rác lại. Quán nước đầu làng là nơi hợp để nghỉ ngắn, hỏi đường, mua chai nước.
Khu Kim Bài trên quốc lộ 21B có nhiều quán ăn, là chỗ ăn trưa thuận tiện nếu bạn đi vòng dài. Tuy vậy đoạn quốc lộ đông xe, đi xe đạp trên đó cần cẩn thận, nên chỉ đi đoạn ngắn để vào quán rồi quay về đường làng.
Kết thúc vòng đi, nhiều người chọn quay về Hà Đông theo đường khác lúc đi để thấy thêm cảnh mới. Hãy tính thời gian sao cho về trước khi trời tối, vì đường làng ít đèn, xe đạp không đèn đi trong bóng tối trên đê rất nguy hiểm. Mùa đông trời tối sớm, nên tính giờ quay về sớm hơn mùa hè khoảng một giờ.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe từ Hà Đông xuống Thanh Oai có xa không?
Các làng phía Bắc như Cự Đà nằm sát Hà Đông, đạp xe một quãng ngắn là tới. Các làng phía Nam như Bối Khê, Ước Lễ xa hơn. Tổng quãng đường tùy vòng bạn chọn; nên đo trên ứng dụng bản đồ trước và chọn vòng vừa sức, có đường quay về ngắn nếu mệt.
Có cần xe đạp chuyên dụng không?
Không bắt buộc. Xe đạp thể thao phổ thông, xe đạp địa hình hay xe đạp thường đều đi được. Xe lốp to chịu được đường vá và đá dăm tốt hơn xe đường trường lốp mỏng. Quan trọng hơn là phanh tốt, lốp đủ hơi, có đèn và mũ bảo hiểm.
Đi trên đê sông Đáy có an toàn không?
An toàn nếu bạn cẩn thận: đi sát lề, đi một hàng, chú ý xe tải chở vật liệu, giảm tốc ở dốc lên xuống đê. Không nên đi trên đê khi trời tối, mưa to hoặc gió mạnh. Mùa mưa lũ cần theo dõi thông báo của địa phương về tình hình nước sông.
Đi nhóm đông có cần báo trước ai không?
Đi đạp xe thông thường thì không cần. Nếu nhóm rất đông, có kế hoạch dừng lâu ở đình chùa hay tổ chức hoạt động, nên trao đổi trước với người trông coi di tích hoặc thôn sở tại để tránh gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của làng.
Sông Nhuệ đoạn qua Cự Đà có sạch không?
Sông Nhuệ đoạn qua vùng ven đô nhiều năm bị ô nhiễm, có lúc có mùi, nhất là mùa khô. Hiện trạng có thể thay đổi theo các đợt cải tạo. Bạn nên đi buổi sáng sớm khi trời mát và tự quan sát, không xuống sông bơi lội hay vớt nước.
Có chỗ sửa xe đạp dọc đường không?
Có tiệm sửa xe máy ở các khu đông dân, một số tiệm cũng vá được săm xe đạp, nhưng phụ tùng xe đạp thể thao thì khó tìm. Bạn nên mang theo săm dự phòng, bộ vá và bơm nhỏ, tự xử lý được chuyện xịt lốp cơ bản.