Lịch trình một ngày ở Thanh Oai: Cự Đà, Bình Đà, làng Chuông và chùa Bối Khê

Một ngày ở Thanh Oai đi gọn nhất theo hướng từ Bắc xuống Nam: buổi sáng ở làng cổ Cự Đà và làng Bình Đà, trưa nghỉ ở khu Kim Bài, chiều xem làm nón ở làng Chuông rồi kết thúc ở chùa Bối Khê hoặc cổng làng Ước Lễ. Đi theo thứ tự này bạn không phải chạy ngược, và mỗi điểm rơi đúng khung giờ hợp với nó.

Dưới đây là lịch chi tiết theo giờ, kèm lý do sắp xếp, những chỗ có thể cắt bớt, bản rút gọn nửa ngày, phương án khi trời mưa, và vài lưu ý về ăn uống, gửi xe. Giờ ghi trong bài chỉ để định hình nhịp ngày, bạn tự điều chỉnh theo điểm xuất phát và sức của nhóm.

Vì sao đi từ Bắc xuống Nam

Các điểm chính ở Thanh Oai trải theo trục Bắc – Nam. Cự Đà và Bình Đà nằm ở phía Bắc, sát Hà Đông, thuộc xã Bình Minh mới. Làng Chuông, Kim Bài nằm ở vùng giữa, thuộc xã Thanh Oai mới, gần quốc lộ 21B. Bối Khê ở phía Nam thuộc xã Tam Hưng mới, còn Ước Lễ ở phía Đông Nam thuộc xã Dân Hòa mới. Từ nội thành xuống, bạn gặp phía Bắc trước, nên bắt đầu ở đó là tự nhiên nhất.

Lý do thứ hai là ánh sáng và hoạt động. Cự Đà đẹp nhất buổi sáng khi miến được phơi; buổi chiều sân phơi đã vắng. Ngược lại, việc khâu nón ở làng Chuông diễn ra trong nhà, giờ nào cũng có thể gặp, nên dồn sang buổi chiều không mất gì. Chùa thì yên tĩnh vào chiều muộn, hợp để kết thúc ngày.

Cuối cùng là đường về. Từ Bối Khê hay Ước Lễ, bạn có thể quay ra quốc lộ 21B để về Hà Đông. Như vậy cả ngày là một vòng hình chữ U, không lặp lại đoạn đường nào quá nhiều.

Lịch gợi ý theo giờ

Đây là khung lịch cho một nhóm đi xe máy hoặc ô tô, xuất phát từ nội thành sau bữa sáng. Giờ chỉ mang tính tham khảo.

Nếu nhóm có người lớn tuổi, nên giảm bớt thời gian đi bộ ở Cự Đà và nghỉ trưa dài hơn. Nếu nhóm toàn người trẻ, có thể thêm cả Bối Khê lẫn Ước Lễ, nhưng nên chuẩn bị tinh thần về muộn.

Buổi sáng: Cự Đà rồi Bình Đà

Đến Cự Đà, gửi xe ở đầu làng và đi bộ. Đi bờ sông Nhuệ trước để nhìn dãy nhà, sau đó vào các ngõ. Nếu hôm đó trời nắng, sân phơi miến sẽ là điểm dừng lâu nhất. Đừng quên xin phép trước khi vào khu phơi và trước khi chụp người làm. Trước khi rời làng, ghé một nhà làm tương hoặc miến nếu muốn mua, để đồ vào cốp xe cho gọn.

Từ Cự Đà sang Bình Đà không xa. Bình Đà nổi tiếng với đình và đền thờ Lạc Long Quân, công trình bề thế, có sân rộng. Ngày thường khu đình khá yên, hợp để ngồi nghỉ một chút sau buổi đi bộ. Nếu đến vào ngày rằm, mùng một, bạn có thể gặp người trông coi để hỏi về lịch sử đình, về hội làng đầu xuân.

Bình Đà ngày nay cũng là làng có nhiều xưởng sản xuất nhỏ, khác hẳn vẻ trầm mặc của Cự Đà. Đi qua làng, bạn sẽ thấy rõ cách một làng nghề cũ chuyển sang những ngành mới, một khía cạnh thú vị của vùng ven đô.

Buổi trưa: nghỉ ở khu Kim Bài

Từ Bình Đà, đi xuống phía Nam về khu Kim Bài. Đây là thị trấn cũ, trung tâm của huyện Thanh Oai trước đây, nằm trên quốc lộ 21B, nên có chợ, có nhiều quán cơm, quán bún, phở phục vụ người địa phương và người đi đường. Đây là chỗ hợp lý nhất để ăn trưa, đổ xăng, mua nước, nghỉ ngơi.

Bữa trưa ở đây giản dị, đúng kiểu quán ven đô. Nếu muốn thử món địa phương, bạn có thể hỏi chủ quán xem có món gì làm từ miến hay có giò chả mang từ làng Ước Lễ không. Nếu đi mùa hè, nên nghỉ trưa lâu hơn, tránh cái nắng gắt từ khoảng giữa trưa đến đầu giờ chiều.

Khu Kim Bài cũng là nơi có thể mua thêm đồ dùng cá nhân nếu thiếu: kem chống nắng, áo mưa, nước uống. Trong các làng nhỏ những thứ này không phải lúc nào cũng có sẵn.

Buổi chiều: làng Chuông và một điểm cuối

Làng Chuông ở Phương Trung cũ, nay thuộc xã Thanh Oai, cách Kim Bài không xa. Đây là làng nón lá nổi tiếng nhất vùng. Bạn có thể vào các nhà đang khâu nón để xem các bước làm, từ là lá, chuốt vành, đến khâu từng mũi. Nếu đúng ngày phiên chợ nón họp theo lịch âm, bạn sẽ thấy cảnh mua bán lá, vành, nón thành phẩm, nhưng phiên chợ thường họp từ sáng sớm, nên muốn xem chợ thì phải đảo lịch, đưa làng Chuông lên đầu ngày.

Rời làng Chuông, chọn một trong hai điểm cuối. Hướng Nam về chùa Bối Khê ở xã Tam Hưng mới, ngôi chùa cổ thờ Phật và Đức Thánh Bối, không gian yên tĩnh giữa làng quê. Hướng Đông Nam về làng Ước Lễ ở xã Dân Hòa mới, nơi có cổng làng cổ và nghề giò chả. Chùa hợp với người thích kiến trúc, không khí trầm; Ước Lễ hợp với người muốn xem thêm một làng nghề và mua quà ăn.

Cả hai điểm cuối đều không nên ở quá lâu nếu bạn muốn về trước giờ tan tầm. Một giờ là vừa đủ để thăm, chụp vài tấm ảnh và quay ra quốc lộ 21B.

Bản rút gọn nửa ngày

Không phải ai cũng có cả ngày. Dưới đây là ba phương án nửa ngày, mỗi phương án tập trung vào một cụm gần nhau.

• Nửa ngày phía Bắc: Cự Đà buổi sáng, sang Bình Đà, về Hà Đông ăn trưa. Phù hợp nhất với người thích nhà cổ, chụp ảnh.
• Nửa ngày làng nghề: làng Chuông buổi sáng (trùng phiên chợ càng tốt), trưa ăn ở Kim Bài, đầu giờ chiều ghé Ước Lễ mua giò chả rồi về.
• Nửa ngày yên tĩnh: chùa Bối Khê buổi sáng, đi chậm qua các đường làng xã Tam Hưng, trưa về Kim Bài.
• Nửa ngày chiều: xuất phát sau trưa, đi làng Chuông, kết thúc ở chùa Bối Khê lúc chiều muộn.

Mỗi phương án đều để lại phần còn lại cho một lần sau. Thanh Oai đủ gần để bạn quay lại nhiều lần, mỗi lần một cụm.

Khi chọn phương án, hãy nghĩ đến mục đích chính của chuyến đi. Người muốn có ảnh đẹp nên ưu tiên phía Bắc vào buổi sáng; người muốn hiểu nghề nên dành thời gian cho làng Chuông; người muốn một buổi yên ả nên chọn chùa và đường làng phía Nam. Ghép lẫn lộn cả ba trong nửa ngày thường khiến chuyến đi thành một vòng chạy xe mà không đọng lại gì.

Phương án khi trời mưa hoặc nồm

Bỏ sân phơi miến. Ngày mưa người làng không phơi miến, nên Cự Đà chỉ còn nhà cổ và ngõ xóm. Vẫn đẹp, nhưng nên rút ngắn và đi giày chống trơn.

Tăng thời gian ở làng Chuông. Khâu nón làm trong nhà, mưa không ảnh hưởng, lại là dịp ngồi lâu xem kỹ từng công đoạn, trò chuyện với người làm.

Thăm đình chùa có mái che rộng. Đình Bình Đà, chùa Bối Khê đều có không gian có mái che, có thể nghỉ chân, ngắm kiến trúc trong tiếng mưa.

Cẩn thận đường đê, đường làng. Một số đoạn đường làng, đường đê trơn và đọng nước sau mưa. Đi chậm, tránh phanh gấp, nhất là khi chở theo trẻ nhỏ.

Mang theo áo mưa bộ và túi chống nước. Áo mưa cánh dơi bay phần phật khi chạy trên đường trống gió. Áo mưa bộ gọn hơn và giữ quần áo khô khi phải đi bộ trong làng. Đồ mua ở làng như nón lá, miến nên bọc túi ni lông kỹ, vì nón ngấm nước dễ bị ố, miến ẩm thì nhanh hỏng.

Chấp nhận nhịp chậm hơn. Ngày mưa nên bớt một điểm khỏi lịch. Thời gian chạy xe dài hơn, gửi xe và đi bộ cũng chậm hơn. Một buổi chiều ngồi ở hiên nhà khâu nón nghe mưa rơi trên mái có khi lại là phần đáng nhớ nhất của chuyến đi.

Chuẩn bị cho một ngày đi nhiều điểm

Đi một vòng bốn, năm điểm trong ngày khác với đi một điểm rồi về. Những món dưới đây giúp nhóm bạn đi trọn lịch mà không phải quay lại tìm đồ.

• Đổ đầy xăng hoặc sạc đầy pin xe điện trước khi rời nội thành; trạm sạc xe điện ở vùng làng còn thưa.
• Tải sẵn bản đồ khu vực, đánh dấu trước các làng Cự Đà, Bình Đà, Chuông, Bối Khê, Ước Lễ.
• Chuẩn bị tiền mặt mệnh giá nhỏ cho gửi xe, mua nước, công đức, mua nón, mua giò chả.
• Mang một túi giữ nhiệt nếu định mua giò chả, đồ ăn tươi mang về vào buổi chiều.
• Một bộ quần áo dài, kín vai để vào đình chùa; có thể mang khăn choàng nếu mặc áo ngắn tay.
• Sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú để ghi tên làng, tên người đã trò chuyện, những điều được nghe kể.

Điểm cuối cùng nghe có vẻ thừa, nhưng sau một ngày qua năm làng, rất dễ nhầm câu chuyện của làng này với làng kia. Ghi lại vài dòng ngay tại chỗ giúp chuyến đi có giá trị lâu hơn, và cũng là chất liệu nếu sau này bạn muốn kể lại cho người khác.

Điều chỉnh lịch trình theo mùa

Mùa xuân, nhất là tháng Giêng, các làng vào hội. Lịch trình nên xoay quanh làng nào đang mở hội, đi sớm để có chỗ gửi xe, và chấp nhận bỏ những điểm khác. Hội đình Bình Đà đầu năm khá đông người; nếu muốn xem lễ rước thì nên hỏi trước ngày chính của làng. Mùa này trời hay có mưa phùn, sân phơi miến thường vắng.

Mùa hè nắng nóng, đi giữa trưa rất mệt. Nên rời nội thành thật sớm, dồn các điểm ngoài trời như Cự Đà vào sáng sớm, dành buổi trưa và đầu giờ chiều cho những chỗ trong nhà như nhà khâu nón, hoặc nghỉ ở quán. Mùa hè cũng là lúc các nhà làm tương phơi chum nhiều nhất, có thể ghé xem.

Mùa thu và đầu đông là thời điểm dễ chịu nhất để đi trọn lịch: trời hanh, nắng nhẹ, sân phơi miến đông, đồng lúa vào vụ gặt. Đây cũng là mùa nhiều người chọn chụp ảnh, nên cuối tuần các điểm nổi tiếng có thể đông hơn bình thường. Nếu được, hãy đi vào một ngày giữa tuần.

Câu hỏi thường gặp

Đi hết Cự Đà, Bình Đà, làng Chuông, Bối Khê trong một ngày có kịp không?

Kịp nếu bạn xuất phát sau bữa sáng, đi xe máy hoặc ô tô và không dừng quá lâu ở mỗi điểm. Tuy vậy lịch sẽ khá kín, nên nhiều người chọn bỏ một điểm để có thời gian đi chậm, nói chuyện với người làng và nghỉ trưa thoải mái.

Nên đi theo chiều ngược lại, từ Nam lên Bắc, được không?

Được, nhất là khi bạn muốn xem phiên chợ nón làng Chuông họp từ sáng sớm. Khi đó nên đi quốc lộ 21B xuống làng Chuông trước, sau đó ngược lên Cự Đà. Nhược điểm là đến Cự Đà vào chiều, sân phơi miến thường đã thu.

Ăn trưa ở đâu trên lộ trình này?

Khu Kim Bài cũ, nằm trên quốc lộ 21B, là nơi tiện nhất vì có chợ và nhiều quán cơm, bún, phở. Nếu đi nửa ngày phía Bắc, bạn có thể về Hà Đông ăn trưa. Trong các làng ít quán ăn đầy đủ, chủ yếu là hàng nước, tạp hoá.

Đi lịch trình này bằng ô tô có bất tiện không?

Ô tô đi được trên các trục chính và vào đến đầu làng. Bất tiện là ngõ trong làng hẹp, nên bạn cần đỗ xe ở đầu làng, cạnh sân đình hoặc khoảng đất rộng rồi đi bộ vào. Nên hỏi người dân chỗ đỗ để không cản lối đi.

Lịch trình này có hợp với người lớn tuổi không?

Hợp nếu rút gọn. Người lớn tuổi nên bỏ bớt quãng đi bộ dài ở Cự Đà, dành thời gian ngồi nghỉ ở sân đình Bình Đà và chùa Bối Khê, nghỉ trưa lâu hơn. Tránh đi giữa trưa hè và mang theo nước, mũ, ghế xếp nhỏ nếu cần.

Có nên đi vào dịp hội làng đầu năm?

Đi dịp hội cho bạn thấy không khí lễ hội, lễ rước, trò chơi dân gian, nhưng đường vào làng đông, gửi xe khó, lịch trình phải linh hoạt. Khi đó nên chọn một làng đang mở hội và ở lâu, thay vì cố đi đủ bốn điểm như lịch ngày thường.